Azərbaycanın KOS-larının ixrac potensialının sinerji əsaslı ekonometrik qiymətləndirilməsi

Xülasə

Bu tədqiqat Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda fəaliyyət göstərən kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin (KOS) ixrac potensialını qiymətləndirmək məqsədilə sinerji əsaslı ekonometrik model hazırlayır və tətbiq edir. Araşdırmada insan kapitalı, investisiya və resurs səmərəliliyi göstəriciləri inteqrasiya olunaraq onların 2013–2023-cü illər üzrə ixrac göstəricilərinə qarşılıqlı təsiri ölçülür. Sadə Ən Kiçik Kvadratlar (OLS) reqressiyası və statistik diaqnostika üsulları (R², F-testi, Durbin–Watson və VIF) əsasında aparılan analiz göstərir ki, insan kapitalı ilə resurs səmərəliliyi arasında qarşılıqlı təsir (X₄ × X₆) ən güclü və statistik cəhətdən əhəmiyyətli sinerji effektini yaradır. Bu nəticə empirik şəkildə sübut edir ki, KOS-ların ixrac artımı ayrı-ayrı amillərlə deyil, onların qarşılıqlı və tamamlayıcı təsirləri ilə formalaşır. Tədqiqatın nəticələri həmçinin göstərir ki, texnoloji modernizasiya və investisiya genişlənməsi uzunmüddətli dövrdə ixrac rəqabətqabiliyyətinin formalaşmasında müsbət, lakin gecikmiş təsirə malikdir.

Nəticə olaraq vurğulanır ki, insan kapitalının, innovasiyaların və resurs istifadəsinin koordinasiyalı şəkildə yaxşılaşdırılması qeyri-neft ixracının şaxələndirilməsini sürətləndirə bilər. Siyasət tövsiyələrinə ixrac yönümlü peşə təhsili, innovasiya subsidiyaları, regional sənaye klasterləri və ESG prinsiplərinə uyğun yaşıl ixrac strategiyalarının təşviqi daxildir. Məqalədə təklif edilən sinerji əsaslı çərçivə inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda adaptiv və dayanıqlı KOS ixrac siyasətlərinin hazırlanması üçün yeni analitik yanaşma təqdim edir.